Litti Kidanka
Liti Kidanka alikuwa mwanamke shujaa wa Kinyaturu kutoka eneo la Singida ambaye alisimama kupinga kuingia na kuenea kwa utawala wa kikoloni wa Kijerumani katika eneo lake. Katika historia ya upinzani dhidi ya ukoloni nchini Tanzania, jina lake linawakilisha wanawake waliokuwa viongozi wa mapambano na waliokataa kuona jamii zao zikinyang’anywa uhuru na mamlaka yao.
Liti alijulikana kwa nguvu na msimamo wake kama kiongozi wa Wanyaturu. Vyanzo vya historia ya Tanzania vinamtaja kama mwanamke aliyekuwa tayari kupinga wageni kuingia katika himaya yake na kuleta utawala na utamaduni wa kigeni. Aliongoza upinzani wa Wanyaturu dhidi ya Wajerumani na kupambana nao kwa muda mrefu.
Katika simulizi za mapambano yake, Liti anakumbukwa pia kwa matumizi ya nyuki kama sehemu ya mbinu za asili za kupambana na majeshi ya Kijerumani. Kitabu cha Serikali kuhusu historia ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar kinamtaja kama mwanamke shujaa wa Singida aliyepambana na Wajerumani kwa miaka kadhaa, huku nyuki wakiwa miongoni mwa silaha zilizotumika katika mapambano hayo.
Ujasiri wa Liti Kidanka una umuhimu wa pekee katika historia kwa sababu unatukumbusha kwamba upinzani dhidi ya ukoloni haukuongozwa na wanaume pekee. Wanawake pia walikuwa viongozi, wapangaji wa mikakati na wapiganaji waliokuwa tayari kulinda jamii zao dhidi ya nguvu za kikoloni.
Leo, Liti Kidanka anakumbukwa kama mmoja wa mashujaa wanawake wa historia ya Tanzania. Simulizi lake ni sehemu ya urithi wa Wanyaturu na pia ni ushahidi wa nafasi ambayo wanawake waliichukua katika kupinga ukoloni, hata wakati historia zao hazikupewa nafasi sawa na za mashujaa wanaume.
Kumrudisha Liti Kidanka katika kumbukumbu ya taifa ni zaidi ya kumkumbuka shujaa mmoja. Ni kutambua kizazi cha wanawake ambao walipinga uvamizi, waliongoza jamii zao na walilinda uhuru wao kwa kutumia maarifa, ujasiri na rasilimali zilizokuwa mikononi mwao.